TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA XÃ SƠN HẢI

Xã Sơn Hải là xã miền núi của tỉnh Bắc Ninh, được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai xã Hộ Đáp và Sơn Hải trước đây. Với tổng diện tích tự nhiên 102,15 km², dân số 9.670 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 76%, Sơn Hải là vùng đất hội tụ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, mang đậm bản sắc các dân tộc miền núi phía Bắc, đặc biệt là dân tộc Nùng.

Trang phục Dân tộc Nùng trên địa bàn xã Sơn Hải

Trải qua quá trình lịch sử hình thành và phát triển, nhân dân xã Sơn Hải luôn đoàn kết, cần cù lao động, sáng tạo trong sản xuất, đồng thời gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nên nền tảng tinh thần vững chắc cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Vùng đất và con người mang đậm bản sắc dân tộc

Xã Sơn Hải có địa hình miền núi, nhiều đồi rừng và mặt nước, điều kiện tự nhiên phong phú, gắn liền với đời sống sinh hoạt và lao động sản xuất của người dân. Đồng bào dân tộc Nùng sinh sống lâu đời trên địa bàn đã hình thành nên những phong tục, tập quán mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống, được lưu giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Trong đời sống cộng đồng, các giá trị văn hóa truyền thống thể hiện rõ nét qua ngôn ngữ, phong tục tập quán, lễ nghi sinh hoạt và tinh thần cố kết cộng đồng. Những giá trị ấy không chỉ tạo nên bản sắc riêng của xã Sơn Hải mà còn là tài sản tinh thần quý báu, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng của tỉnh Bắc Ninh.

Văn hóa dân gian - hồn cốt của đời sống tinh thần

Một trong những nét đặc sắc nổi bật trong truyền thống văn hóa xã Sơn Hải là kho tàng văn hóa dân gian phong phú, tiêu biểu là hát Sloong hao và hát Then - đàn Tính của đồng bào dân tộc Nùng. Đây là những loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân.

Các cặp đôi hát đối đáp làn điệu Sloong hao tại phiên chợ vùng cao

Hát Sloong hao thường được thể hiện trong các dịp sinh hoạt cộng đồng, giao lưu văn hóa, với lời ca mộc mạc, giàu hình ảnh, mang tính đối đáp, thể hiện tình cảm gắn bó giữa con người với con người, giữa con người với quê hương, bản làng. Trong khi đó, hát Then - đàn Tính mang đậm yếu tố tín ngưỡng, phản ánh quan niệm tâm linh, niềm tin của con người vào sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, ấm no, hạnh phúc.

Những làn điệu dân ca ấy không chỉ là hình thức sinh hoạt văn nghệ mà còn là phương tiện giáo dục truyền thống, bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức cộng đồng và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Nghề truyền thống gắn với điều kiện tự nhiên

Cùng với việc gìn giữ các giá trị văn hóa tinh thần, người dân xã Sơn Hải từ lâu đã hình thành và phát triển nhiều nghề truyền thống gắn liền với điều kiện tự nhiên của địa phương. Trong đó, đánh bắt cá, tôm trên lòng hồ Cấm Sơn và trồng rừng, trồng cây ăn quả là những ngành nghề chủ yếu, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế và ổn định đời sống nhân dân.

Người dân xã Sơn Hải đánh bắt cá trên hồ Cấm Sơn

Đặc biệt, cây vải thiều đã trở thành cây trồng chủ lực của địa phương, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Việc phát triển sản xuất nông - lâm nghiệp theo hướng bền vững, gắn với bảo vệ rừng và môi trường sinh thái đang được xã Sơn Hải chú trọng triển khai, qua đó từng bước nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất cho người dân.

Đẩy mạnh phong trào xây dựng đời sống văn hóa

Những năm qua, xã Sơn Hải luôn quan tâm chăm lo xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được triển khai sâu rộng, gắn với thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.

Các thiết chế văn hóa cơ sở từng bước được củng cố, hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao được duy trì thường xuyên, tạo không khí đoàn kết, lành mạnh trong cộng đồng dân cư. Ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội ngày càng được nâng cao.

Phát huy vai trò các câu lạc bộ văn hóa dân gian

Một điểm sáng trong công tác bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của xã Sơn Hải là việc duy trì và phát triển các câu lạc bộ văn hóa dân gian. Hiện nay, trên địa bàn xã có 2 câu lạc bộ, gồm Câu lạc bộ hát Sloong hao và Câu lạc bộ hát Then - đàn Tính, thu hút đông đảo nghệ nhân, người cao tuổi và thế hệ trẻ tham gia.

Các câu lạc bộ không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa thường xuyên mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc truyền dạy, gìn giữ các làn điệu dân ca truyền thống. Thông qua hoạt động của các câu lạc bộ, nhiều giá trị văn hóa dân gian có nguy cơ mai một đã được khôi phục, góp phần lan tỏa tình yêu văn hóa truyền thống trong cộng đồng.

Gắn bảo tồn văn hóa với Đại hội Đảng bộ và xây dựng nông thôn mới

Trong quá trình phát triển, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Sơn Hải luôn xác định việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc trên địa bàn là nhiệm vụ quan trọng, xuyên suốt, gắn chặt với việc thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã qua các nhiệm kỳ. Văn hóa được coi là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, xã Sơn Hải đã chú trọng lồng ghép các nội dung xây dựng đời sống văn hóa vào các tiêu chí nông thôn mới. Việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc được gắn với xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy tinh thần đoàn kết cộng đồng, nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân trong tham gia xây dựng quê hương.

Phát triển du lịch gắn với văn hóa và sinh thái

Cùng với xây dựng nông thôn mới, xã Sơn Hải đang từng bước đầu tư phát triển du lịch sinh thái - văn hóa, trong đó khu vực hồ Cấm Sơn được xác định là tiềm năng, lợi thế quan trọng. Việc khai thác cảnh quan thiên nhiên gắn với trải nghiệm văn hóa bản địa, các làn điệu dân ca truyền thống và đời sống sinh hoạt của đồng bào dân tộc mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế - xã hội.

Phong cảnh Hồ Cấm Sơn

Phát triển du lịch không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Sơn Hải mà còn tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời nâng cao ý thức bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và bảo vệ môi trường sinh thái.

Kết luận

Phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của các dân tộc, trong thời gian tới, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Sơn Hải tiếp tục thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã, tập trung huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững. Trong đó, chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, xây dựng con người Sơn Hải đoàn kết, cần cù, sáng tạo và giàu bản sắc.

Truyền thống văn hóa không chỉ là niềm tự hào của các thế hệ người dân Sơn Hải mà còn là động lực quan trọng để địa phương vững tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới.